al-Hikma wal-Ma'rifa – Romane Dersija
Hem Me (o Allah) cherdjum e djinnen hem manushen te obozavinen Man (samo). (Kur’an, Sura ez-Zarijat, 51:52)
O Manush ko Dunjaluko (Romano Dersi)
Bismillah-ir Rahman-ir Rahim
O Allah (Azze ve Djell) vacheri : Hem o zivoto akale Dunjakoro tano samo jek kratko uzivanje. Ama but poshukar tano o cher e Ahiretesoro za odola soj al-Muttakinija (o bogobojazna). Zarem nane te razuminen?! (Kur’an, Sura el-Enam, 6:32)
Hem isto vacheri kaj: Svako isi te merel. Hem samo ko Sudno Dive tumenge ka ovel platimo sa. Hem odova koj so ka ovel cidimo taro Djehennemi hem chivdo ko Djenneti, odovaj tano o uspeshno. O zivoto akale Dunjakoro tano samo jek kratko uzivanje. (Kur’an, Sura al-Imran, 3:185)
O manusha, osvestin tut se me inum akate te predupredinav tut bash o Allah! Akava so ka vacherav tano strogo ama odovaj tano zaradi te vichinavtut palal ko Islam. Chache dukhala e manushe keda vacheripe o chachipe tari akaja Dunjaa, pa holjani tano hem mislini kaj tano akoshlo. Epa na mo pral, me tuke inum akate jek glasniko, kova so mangela te ove ko Allahesoro drumo, hem man dukhala so inan isavko zaljubimo akale Dunjaja, odolese, irantu palal ko spas, irantu ote kaj so valjani te ove, pashe uzo Allah. Shun man shukar, shun sa so ka vacherav ; hem osvestin tut.
O manusha! Tu inan zaljubimo akale Dunjaja; hem dji akana inanle lakoro robi. Zarem na razumineja? Tu parundjan o klicho kova so shaj te pravel o udar ko to vilo, o udar kova so ka deltuke vlez dji ko Allahesoro Svetlo. Nikad nane te svatine I realnost akale Dunjakiri, osven ako na hrandeja ki puv ote kaj so parundjan o klicho; hem te arakele. Ti lopata hrandibase tano o chisto Nijeti; a o klicho tano o (Islamsko) djandipa, hem o than kaj soj parumo o klicho tano ko to vilo, pa rodele odote. Kaintu e Allahese (Azze we Djell), rode Lestar oprost, te manglan te arake o klicho kova so ka legari tut ko Allahesoro Svetlo.
Ama tu mangeja o uzivanja akale Dunjakere. Panlo inan ki akaja Dunjalichko iluzija koja so naskoro ka zavrshini, hem shtom ka zavrshini ka svatine kaj inan prokletimo ko o zatvor e Djehennemesoro. Tu borinejatut akale iluzijake, hem tu chereja lafi ko lakro anav, branineja akaja iluzija; ama I iluzija tut hovavi ko najpametno nachin, a tu na inan ni svesno ko odova! Chichatuke o lancija e Djehenemesere ko te vasta hem pre, a tu na primetineja odova; tu palem mangeja akava Dunjaluko, hem tu inan korolo hem kashuko bash o chachipe.
O Allah (Azze we Djell) nane nesvesno bas odova o manusha so cherena. Hem Ov o Azze we Djell vacheri o primer akale Dunjakoro: Hem de olenge o primer taro akaja Dunja: slichno tani, sar jek pani (brshim) kova so mukhaja taro oblakija, koleja so meshinenape o rastenija e puvjakere (hem ovena svezo hem zelena). Ama (posle) ovena shuke hem page, pa I bavlal (posle) raznesinelalen (nashalilen ko sa o strane). Hem o Allah tano Kaderi sa disose! (Kur’an,Sura Khef, 18:45)
Prenesini o Sahl Bin Sa'ad al-Sa'idi (radijAllahu ‘anhu) kaj o Pejgamberi (salla’llahu alejhi wasallam) phendja: “Ako ko Allahesere jacha, akaja Dunja bi vredini ine sar jek pag mushichkakiri, Ov (o Allah) na bi dozvolini ine o kjafiri te pijel ni jek kapka pani (tari i Dunja). (Tirmidzi)
Djabir bin Abdullah (radijAllahu ‘anhu) prenesini kaj o Pejgamberi (salla’llahu alejhi wasallam) phirela ine ko pazari ki strana e Aliyasiri (radijAllahu ‘anhu)…hem ote o Pejgamberi (alejhi sallam) dikhla jek tikno mulo bakro tikne kanencar. Ov lela e bakre taro kana, hem phendja: “Koj tumendar mangela akale bakre jeke dirhamese?” O ashabija phendje: “Amen na mangaja akava ni za pohari taro odova.”Pa o Pejgamberi (alejhi wasallam) phendja: “A dali mangena tena akale bakre bizo pare?” O ashabija phendje akava puti: “Wallahi, i te ovel djivdo ine akava bakro, na bi mangaja te la le, sose isile tikne kana, hem plus akana tano mulo.” Hem ote o Pejgamberi (salla’llahu alejhi wasallam) phendja: “Wallahi, akaja Dunja tani panda but ponevredno ko Allahesere jacha nego soj akava bakro ko tumare jacha.” (Muslim)
O zivoto ko akaja Dunja tano nishto osven jek suno. Tu inan ko suno, hem tu ka ushte taro akava suno keda ka mere. Akaja Dunja, ka nashaldjol jek dive, hem tu da ka nashaldjove olaja za jek izvesno vreme. Ama o Allah ka irani tut ko to telo ko o Dive e Sudibasoro, tegani tu ka dobine odova so zarabotindjan. Dik e manushen so mule, vacher mange, zarem nane on jek taro o znakija e Allahese (Azze ve Djell) ? Zarem na razumineja ? Odova znako tano te osvestinetut !
Al-Hasan phendja za odova manush so negerini o Ahireti: “Chudesno tano odova so asala, iako o Djehennemi tano angli leste, ov voodushevinipe (bash i Dunja), iako o meribe adjicerile!” (Tanbihul-Ghafilin, vol.1, p.212)
O ‘Ali bin Abi Talib (radijAllahu ‘anhu) bichaldja jek lil ko Salmam al-Farsi (radijAllahu ‘anhu), kote so phendjalese: “Akaja Dunja tani sar jek sap; kovlo ko dopir, ama ka mudari tut pe otroveja. Pa cidetu taro odova so achavituke utisak ko Dunjaluko, sose tu besheja but hari ki akaja Dunja.I ma sekirintu bas akaja Dunja, sose tu djaneja kaj olatar ka cidetut. Hem ov najsrechno keda najvishe ka pazinetut tari akaja Dunja, hem te djane kaj keda jek manush raduinipe ko akale Dunjakere zadovolstva hem uzivanja, odoleja ov dela e Dunjalukose jek nachin te peravelle. Selam alejkum.” (Ibn Abî Al-Dunyâ, Kitâb Al-Zuhd article 164)
Abu Hazim phendja: “Odova manush so djanela I realnost akale zivotosoro, nane te uzivini keda nane ko teshkotije, a pa nane ni te ovel tazno keda ka ovel ko teshkotije.” (Life is a Fading Shadow, by Abdul-Malik Muhammad ibn Abdul Rahman al-Qasim, p.22 [English translated version])
O Hasan al-Basri phendja: “O tu, Ademesoro chavo! O zivoto tano samo dive, hem o dive nakena, hem to zivoto ovela pokratko!” (Life is a Fading Shadow, by Abdul-Malik Muhammad ibn Abdul Rahman al-Qasim, p.22 [English translated version])
Al-Hasan phendja: “Ko akava zivoto, o verniko tano sar jek zatvoreniko kova so borinipe te pravel o lancija tari pi men, hem ov na osetinipe bezbedno dok na sretnini e Allahe (Azze we Jell).” (Jami’ul-Ulum wal-Hikam, p.269)
Jek manush pishindja akava pe pralese ko jek lil: “Akava zivoto tano sar jek suno, a ko Ahireti ushtaja taro akava suno, hem mashkar lende isi meribe. Odolese amen inam mashkar jek suno, selam alejkum.” (Life is a Fading Shadow, by Abdul-Malik Muhammad ibn Abdul Rahman al-Qasim, p.39 [English translated version])
Jek taro Salef phendja: “Pazinentumen taro o zivoto akale Dunjakoro, sose o zivotoj sar jek magionichari soj but posposobno nego o Harut hem Marut. Odola duj ine cherena te odvoinenpe o rom hem romni, ama akava zivoto odvoini e sluga taro o Allah (Azze we Djell).” (Tasliyah Ahlil-Masa’ib, p.248)
Hem prenesini o Mahmud bin Labid (radijAllahu ‘anhu.); kaj o Pejgamberi (salla’llahu alejhi wasallam) phendja: “Odova so najvishe darava tumenge tano o tikno Shirk.” O ashabija puchle: “A soj odova tikno Shirk?” Hem o Pejgamberi (alayhi sallam) pendja: “Odovaj tano o Munafluko.” Hem posle pendja kaj ko Sudno Dive keda ka avel vreme te nagradinenpe o manusha, o Allah ka phenel e munafikonge: “Djan ko odola kasro sebepi so cerdjen o shukar delija; hem diken dali on shaj te nagradinentumen za odova.” (Ahmed)
O manushalen, O tumen kola so inen munafikija; zarem nane tumen razum? Kaj tano tumaro mangipe e Allahese (Azze we Djell)?! Iranen tumen ko Islam, ochistinen tumare nijetija ! Tumen klaninena panch (5) puti ko dive; mislindoj kaj tovdjen tumare grevija, ama on tane panda kale hem melale. Tumen so inen munafikija inen sar jek patka koja so dive hem rat nandjola ko pani, ama palem tani melali hem mirishini!
“Pa sar shaj te ovel odova?” tu pucheja man. Epa shaj te ovel but shukar; prenesimoj taro ‘Omer bin al Hatab (radijAllahu ‘anhu) kaj o Pejgamberi (salla’llahu alejhi wasallam) phendja: “O nagrade bash o delija zavisinena taro nijetija, hem svako manush ka dobini nagrada sprema odova savo nijeti isile…” (Buhari)
Pa vacher mange akana, dali te nijetija tane chista? Ako pendjan kaj chista tane, togash sose tu inan zaljubimo akale dunjaja? Sose nekoj aver hem neshto aver tano tuke pomanglo nego o Allah (Azze we Djell)? O barvalipa tuke sa ko jacha, holjaneja sigate, mareja te romja, marejatu odoleja kova so akoshitu, ama soj najloshno tano odova so tu chereja lafi odova so nikad na chereja; tu hovaveja ko to lafi cheribe. Kozom tano loshno o muj e munafikosoro! Odolese o Allah (Azze we Djell) phenela: “Hem neka djanen o Munafikija kaj adjicherilen bari kazna! (Kur’an, Sura en-Nisa, 4:138)
Tu negirineja o Kur’ani, odoleja so sikloveja le te zarabotine slava hem barvalipa; hem tu asaja e Allahesere Knigake odoleja so chereja but grevija, hem kainetu posle munafiski. Prenesini o Abu Hurejre (radijAllahu ‘anhu) kaj o Pejgamberi (salla’llahu alejhi wasallam) phendja: “Ako nekoj rodela djandipa (Islamsko) za da te dobini Dunjaluchko bucha, odova manush nane te osetini o miris e Djenetesoro.” (Abu Dawud)
Mâlik bin Dînâr jek puti phendja: “O manushalen, tumen inen ko but baro teshko vreme. Samo odova so isile razum djanela ko savo vreme zivinena. Chache tumen inen ko vreme kaj so o manusha falinenape hem tane gorda peja. Lengere chibja ule shuvle ko muja, hem on rodena o Dunjaluchko uzivanja preku o delija e Ahiretesere. Pazinentumen olendar, tena oven astarde ki lengiri mreza. O uchenjak, tu inan uchenjako ama sepak tu hasa o barvalipa te djandipaja. O uchenjak, tu inan uchenjako, ama palem falinejatu te djandipaja. O uchenjak, tu inan uchenjako ama palem rodeja o barvalipa te djandipaja. O uchenjak, tu inan uchenjako a palem preterinejala protiv avera te djandipaja. Te oveltu ine djandipa ko Allahesoro Anav, ka dichol ine odova ko tute hem ko te delija.” (Abû Bakr Al-Âjurrî, Kitâb Al-’Âlim Al-Jâhil article 73 et al. Graded sahîh by Shaykh Yahyâ Al-Hajûrî)
Akava vazini svakonese kova so rodela Islamsko djandipa na ko Allahesoro Anav, nego so rodela djandipa bash dunjaluchko bucha. Odolese isavko manush, o delija lesre tane kontradikcija e Kur’aneja hem Suneteja. Odole manushesere delija tane ponevredna nego jek machi, a pa lesro djandipe nanelese taro nisavo korist da; sose na razumindja nishto. Pa odolese tano gordo hem falinipe, pe djandipaja hem barvalipaja, hem isavko manush, adjicherile o najloshno tan ko Ahireti. Pa odolese keda ka diken isavke manushen, penen olenge sar o Allah (Azze we Djell) so phendja: Adjicheren (pa ka diken), hem amen isto adjicheraja. (Qur’an Sura at-Tawba, 9:52)
Chache, o Allah isi te chedel e munafikon hem e kjafiren zaedno ko Djehennemi! (Qur’an, Sura en-Nise, 4:140)
O ‘Omer (radijAllahu ‘anhu) phendja bash o kjafirija hem munafikija: “Teshko odolese kova so sa lesri nadez tani ko Dunjaluko, kova so o grevija tane lesere delija, hem kasro so apetiti tano baro, kasri mudrost soj kratko, hem kova so isile djandipa bash o zivoto ama tano bidjando bash o Ahireti!” (Al-‘Aqibah, p.90)
Prenesimoj kaj o ‘Ali bin Abi Talib (radijAllahu ‘anhu) phendja: Tumenge najvishe so darava tano o slediba strastija hem bare nadezja akale Dunjake. Ako sledinjen tumare strastija togash odova isi te blokirini tumen taro chachipe, hem ako isitumen bare nadezja togas odova ka chereltumen te bistren o Ahireti. Chache, akava zivoto ko akaja Dunja djalapese, hem o Ahireti avela; hem akala duj zivotja isilen pe chave. Pa oven chave e Ahiretesere, ma oven chave akale Dunjakere; sose avdije isitumen shansa te cheren delija bizo sudiba, ama tajsa isi sudiba bizo cheriba delija. (Abû Nu’aym, Hilyah Al-Awliyâ` Vol.1 p40)
Komentija