al-Hikma wal-Ma'rifa – Romane Dersija
Hem Me (o Allah) cherdjum e djinnen hem manushen te obozavinen Man (samo). (Kur’an, Sura ez-Zarijat, 51:52)
O Romalen, ushten taro sojbe! (Romano Dersi)
Bismillah-ir Rahman-ir Rahim
Prenesimoj kaj o al-Fudajl bin ‘Ajjad (rahimullah) vacherdja: “Sar ka osetinentumen keda ka oven taro odola manusha kola so ka resen o vakti keda ka dikhen kaj o manusha nashti te razlikuinen chachipe taro hovajbe, verniko taro neverniko, chachutno manush taro hovavno manush, bidjando taro djando, hem (keda ka) nashti te razlikuinen ni soj shukar ni soj loshno.” (Ibn Battah, Al-Ibanah Al-Kubra 1:188)
O Romalen, dali djanena kaj akava vakti vech alo amende? Dali dikhena tumen mashkar odola manusha, so nashti vishe te razlikuinen o shukar taro loshno? Hem dali dikhena tumen mashkar odola manusha so nashti vishe te razlikuinen e verniko taro neverniko?
O Allah te arakhel amen; djanen kaj akava vakti vech alo amende! O vakti alo, kaj so o shukar ulo loshno, a o loshno ulo shukar. O vakti alo, kaj so o djando ulo bidjando, a o bidjando ulo djando. Hem o vakti alo, kaj so o iskreno ulo hovavno, a o hovavno ulo iskreno. O Romalen, akava ovela a tumen panda sovena mislindoj kaj o suno tano chachipe. Ushten! Se o Allah (Azze we Djell) vacheri jasno: Hem isavke (manusha) penena: “Nane nisavo zivoto aver nego akava Dunjalicko zivoto, hem akate zivinaja hem akate ka mera, hem (samo) o vakti tano odova so unishtini amen”. Sepak, on na djanena nishto bash akava, hem on samo (bash akava) zamislinena pese (kaj tano tochno). (Qur’an, Sura el-Djasie, 45:24)
Dikhena tumen li mashkar odola so phenena sar o Allah (Azze we Djell) so opishindja akale manushen? Akala manusha tane mashkar amende, akala manusha tane odola so sledinena pe strastija, hem on o djandipa bikindjele za o Dunjaluko, hem odolese on tane bidjande bash o Akhireti! O Romalen, ma muken akava te ovel tumenge, shunen keda o Allah (Azze we Djell) phenela: Dikhlan li odole so lela ple strastija sar Devel, kole so o Allah mukhlale ki zabluda djandoj kaj tano isavko, hem zapechatindja lesro shunibe hem vilo, hem anglo lesre jacha zavesa chicha, pa koj ka uputinile palo akava? Zarem nane te razuminen? (Qur’an, Sura el-Djasie, 45: 23)
O Romalen, but bari kazna astardjamen odoleja so achilam ko o Dunjalichko suno, ko akava Dunjaluko kote so mashkar amende isi bari borba barvalipase, kote so isi ljubomora, neprekinato choriba, hovajba, pagiba o dindo lafi, mariba nepotrebna buchenge; pijbe alkohol bizo kraj, ama soj najloshno tano odova so vechinom amendar tane bidjande bash o chachipe akale Dunjakoro hem o chachipe e Akhiretesoro. Dali arakena tumen mashkar odola manusha kola so o Dunjaluko rachuninenale sar po cher, a o Akhireti sar hovajbe hem neshto so o “bidjande” vacherena? O Allah te arakelamen taro odova, baro bidjandipa zavladiindja mashkar o Roma bash akava so penena! Sose amen te ova isavke? Zarem nane amen razum? Amen inam jek nacija, jek ummeti, hem jek familija; a palem amaro Dini na djanajale, hem odolese e Allahese inam nezahvalna, a odolese na praktikuinaja o Islam! Nezahvalna inam sose bisterdjam sose o Allah sozdaindjamen, ama shunen shukar, o Allah (Azze we Djell) vacheri: “Hem Me sozdaindjum e djinnen hem manushen te obozavinen (samo) Man!” (Qur’an, Sura ez-Zarijat, 51:56)
O Romalen, akaja tani I cel amari, akalese inamle sozdaime. O Allah (Azze we Djell) sozdaindjamen te ova lese bogobojazna, a bogobojaznost znachini poslushnost, a poslushnost znachini ibadeti, a ibadeti znachini te zivina ko shukar hem te zabranina o loshno, a akava pa znachini amaro zivoto ko akava Dunjaluko te ovel zivimo sprema Qur’an hem Sunnet, a odova pa znachini, te zivina sprema Islam. Pa kaj inam amen o Romalen ko akava? Kaj inam amen te osnovina amaro zivoto sprema Islam? Kaj inam amen?!
O Romalen, djanen kaj akava zivoto ko akava Dunjaluko, tano samo jek baro testi, za te shaj o Allah te dokazini koj amendar tano o chachutno verniko, koj amendar tano o munafiko, hem koj amendar tano o kjafiri. O Allah cherela akalestar lafi konstantno ko Vozvisheno Kur’ani, a akala ajetija tane samo nekozom taro odola perdo ajetija kola so cherena lafi bash o chachipa e Dunjakoro; o Allah (Azze we Djell) vacheri: (O Allah) Kova so cherdja o meribe hem zivoto, te testirini koj tumendar tano poshukar ko delija. Hem Ov (o Allah) tano o Silno hem Oprostuvachi. (Qur’an, Sura el-Mulk, 67:2)
Hem O Allah (Azze we Djell) vacheri amenge jasno kaj: O Allah sozdaindja o Havajja hem I Puv e Chachipaja, odolese te shaj svako te dobini odova so zasluzini, hem nikase nane nepravdina te cherelpe. (Qur’an, Sura el-Djasie, 45:22)
Hem o Allah (Azze we Djell) vacheri: Amen na sozdaindjam O Havajja hem I Puv, hem sa soj mashkar lende, bizi cel! Odova tano so mislinena o manusha so na veruinena. (Qur’an , Sura Sad, 38:24)
Ama tumen (o manusha) mangena akava zivoto ko akava Dunjaluko, hem bistrena (negirinena) o Akhireti! (Qur’an, Sura el-Kijame, 75:20-21)
O mo pral, tu vachereja o shehadeti a palem cidejatut taro Allah, a o Allah (Azze we Djell) penela tuke: O manusha,pa (vacher) so cherdja tut te ove bidjando bash to Devel (o Allah), o Semilostivo? (O Allah) Kova so sozdaindjatut, hem to muj sredindjale (perfektno); ki savi forma Mangla chichatut. Ama na! Tumen hovavena bash o Pravedno Sudiba! (Qur’an, Sura el-Infitar, 82:6-9)
O mo pral, me inum samo jek manush kova so vichini tut te iranetut palal ko Allah (Azze we Djell), palal ki Leste, hem samo ki Leste shaj te arake to tan. Hem to tan nane nisavo aver osven o Djenneti, pashe uzo Allah (Azze we Djell), hem ote tu ka ove srechno; ama odova nane nikad te ovel dok na svatineja akava o Allah (Azze we Djell) so penela: O zivoto ko akaja Dunja tano samo jek (kratko) uzivanje. Ama but poshukar tano o cher e Akhiretesoro za odola soj al-Muttakkinija (o bogobojazna). Zarem nane te svatinen? (Qur’an el-En’am, 6:32)
But manusha bunisajle ko akava ajeti, tumachindoj o ajeti pogreshno. Ama o pravilno tumachenje, odolese kova so istrazindja o Kur’ani, hem kova so upotrebindja po razum; tano kaj o Allah (Azze we Djell) vacheri kaj odola soj munafikija hem kjafirija rachuinena akava zivoto sar jek uzivanje hem zabava, hem o Allah mukela len ko odova, ama o Muttakinija svatinena kaj o Akhireti tano o chachutno zivoto, hem on akava Dunjaluko zivinenale sar strancija kola so tane ki stransko puv, hem cherena sa so shaj te iranenpe ko po cher, a lengoro cher tano o Djenneti, hem ote ka oven tane pashe uzo Allah. Akava dokazinajale akale ajeteja: Odovaj sose on (o nevernikija) mangena akava zivoto nego o Akhireti. Hem o Allah na uputini odolen so na veruinena. Odola tane odola kasre so vile, shunibe, hem dikhipe tane panle. Odola tane odola kola soj bidjande! Djanen, kaj ko Akhireti, odola tane odola kola so ka oven o gubitnikija. (Qur’an, Sura en-Nehl, 16:107-109)
Hem isto o ajeti: Amen (o Allah) mukaja olen (e nevernikon) te uzivinen jek tikno vakti, ama ko krajo lenge isi bari kazna! (Qur’an, Sura Lukman, 31:24)
O romalen, zarem nane te razuminen kaj alam ko jek but teshko vreme, kote so nashaldile but manusha ko ple strastija, hem bisterdje o chachipe? O Allah (Azze we Djell) vacheri: Hem chache o shejtani legardja bute tumendar (manushen) ki zabluda. Zarem na svatinena? (Qur’an, Sura Ja-sin, 36:62)
Pa odgovorinen akana: Dali odova soj tano poslushno (pobozno manush) e Allahese, pokloninipe e Allahese perindoj ki sedjda ili beshindoj ko pre (ko namazi) ko vaktija e rachakoro, setindoj pes ko Akhireti hem kova so pi nadez chivela ki Allahesiri Milost; (dali tano isto sar jek manush so nane adjar?) pa vacher: “Isto li tane odola so djanena hem odola so na djanena? Samo o manusha so isile razum ka setinenpe (ko Allah).” (Qur’an, Sura ez-Zumer, 39:9)
O romalen, akavaj tano jek povik dji tumende te iranentumen ko Allah (Azze we Djell); a nikad nane te iranentumen oleste dok na rodena o djandipa. Aven ko Islam palal, chitinen o Qur’ani so razum, hem praktikuinen o Sunneti vileja. Djanen kaj akava so ulo amencar tano sebepi amare vasta so cherdje, amen zarabotindjam odova so zasluzindjam, odolese akana achilam bizo djandipa. Ama o Allah vacheri: Chache, o Allah nane te menini e manushesiri situacija dok odova manush na menini pes! (Qur’an, Sura er-R’ad, 13:11)
Pa djanen kaj o Allah nane te uputini amen dok na meninaja amaro mentalitet, dok na meninaja amen sar manusha, hem dok amen Olestar na rodaja te uputini amen. Djanen da kaj amen nashti te ova uputime e Allahestar (Azze we Djell) dok na rodaja o djandipe ko Qur’ani. Nane tajna akate, chitinen o Qur’ani hem ka doznainen so valjani te djanen, chitinen hem praktikuinen o Sunneti (Hadisija) hem ka oven kompletna Muslimanija. Ko tumaro desno vas neka ovel o Qur’ani, a ko tumaro levo vas neka ovel o Sunneti, neka ovel e Allahesoro Nuri ko tumare vile, a o djandipa neka ovel o oruzje tumare godjakoro, hem tumaro telo neka ovel I fabrika kote ibadeti cherelape. Djanen, kaj o vakti amare zivotosoro tano kratko, pa koristinen o vreme te dobinen djandipa hem te cheren ibadeti sprema o djandipa. Djanen, kaj o sastipa tano o najvredno berecheti so o Allah dela jeke manushese, pa koristinenle pred te oven namborme hem pure. Koristinen o sastipa ko tumaro ternipa pred te resen o puripa, kote so vishe nashti te cheren ibadeti.
Akava sa so pisindjum nane nameraja te ponizinav e Romen, nego mi namera tani bash o sprotivno taro odova. Mi namera ko chachipa tani te anav ko Svetlo e Romen, odoleja so o manusha isi te razmislinen bash po zivoto, hem te araken pes hem po tan; te djanen kaj tane, hem te djanen ko savo suno (Dunjaluchko) arakenape.
O Romalen, tumen djanena poshukar mandar ko savo tan arakhena tumen, ama nikad ma mislinen kaj o Allah (Azze we Djell) na djanela tumare vile hem delija. A te djanen da, kaj nane Imani bizo djandipa, a pa nane da djandipa bizo Imani; hem nane Imani bizo delija, a pa hem nane da delija bizo Imani. Te djanen kaj o Allah cherdja I godi bash e djandipase hem te razmislini, O vilo bash te perdjol Imaneja, a o telo bash te cherel ibadeti. Te djanel da okova manush so ka penel, “Pa samo ibadeti li te cherav”, kaj nane odova dozvolimo ko Islam te panelpe jek manush ki soba, pa te bistrelpe kaj tano hem samo “ibadeti” te cherel. Jasno vacherdoj ko Qur’ani e Allahesoro (Azze we Djell) hem ko Sunneti e Pejgamberesoro (salla’llahu ‘alejhi wasellam) kaj o ekstremizam ko ibadeti tano Harami, hem jasno vacherdoj te ova umerena ko sa o bucha. Odole kova so o Allah (Azzz we Djell) ka uputini, isi te djanel kaj ibadeti tano sa so cherelape cisto nijeteja ko Allahesoro anav. O Muslimani tano perdo ibadetencar dji keda olesro nijeti tano chisto. Odovaj odolese sose o nijeti ko tumare vile ochistini sa tumare delija, a o nijeti mora te ovel sa ko Allahesoro anav, inache nane ibadeti nishto odova so nane ko Allahesoro Anav. A o manush so na djanela kaj tano (ko savo tan arakipe), ov nane te djanel ni savo delo cherela; so znachini kaj odova manush so na djanela dali tano verniko ili neverniko, nane svesno da savo nijeti isile pa odolese da lesro delo na djanela niko dali tano rachunimo sar ibadeti osven o Allah (Azze we Djell).
Pa o manusha, dali akana djaneja kaj arakeja tut? Dali akana djaneja save tane te nijetija? Isi tut razum, hem akana svatineja kaj to tan tano perdo Dunjaluchko nijetencar . Odolese ava, ava akate kaj so to tan shaj te ovel sigurno hem shukar; ava ko drumo e Allahesoro, o Islam. O djandipa ka anel tut popashe dji ko Imani, odolese chistin to nijeti, hem pochmin te pire ko Allahesoro drumo, ko Lesro Svetlo; ki Lesri Milost, hem ko Lesro (Azze we Djell) Mangipe. Irantu akate kaj so shaj te arake spas taro bidjandipa, spas taro loshnipa, hem spas tari zabluda. Ava akate, kaj so shaj te arake e Allahe (Azze we Djell), to Devel; kova so sozdaindjatut pe Mangipaja, hem kova so mukla Ple Blagodatija ki tute. O Blagodatija tane sa uzi tute, tu shaj na djaneja ni na dikeja len, ama ola tane ote; o Blagodatija vichinenatu palal ko Allah (Azze we Djell), te obozavine Ole samo, te ove Lese bogobojazno, hem te ove Lesro robi sar so valjani te ove.
Molinava e Allahe (Azze we Djell), te mukhel Pi Milost, Mangipe, hem Blagodatija upri amende. Molinava e Allahe (Azze we Djell), te uputini amen ko Islam, ki pravilno Akida, hem te arakhel amen tari zabluda. Molinava e Allahe (Azze we Djell) te Pherel amen djandipaja hem ibadetencar; hem te icheri amen saste, te shaj ispolnina amari cel bash koja so inam sozdaime; hem neka o Allah (Azze we Djell) anel I Pobeda amenge, e Romenge, Amin ja Rabb-il ‘alemin, wes-selamun alel murselin, we-l hamdulillahi Rabbil ‘alemin!
Komentija