al-Hikma wal-Ma'rifa – Romane Dersija
Hem Me (o Allah) cherdjum e djinnen hem manushen te obozavinen Man (samo). (Kur’an, Sura ez-Zarijat, 51:52)
So shaj o Nijeti te cherel (Romano Dersi)
Bismillah-ir Rahman-ir Rahim
E Allahesoro Pejgamberi (salla’llahu ‘alejhi vessellem) phendja: “Chache, isi ko tumaro telo andre jek mas, ako odova mas andre tano sasto, celo telo da tano sasto; ama ako odova mas andre tano nambormo, celo telo da tano nambormo; hem odova mas tano o kalbi.” (Hadisi ko Buhari)
Ko aver Hadisi prenesimoj kaj O Pejgamberi (salla’llahu ‘alejhi vessellem) phendja: “Chache, o Allah na dikhela tumare muja ili pa tumaro barvalipa; nego Ov (o Allah) dikhela tumare kalbija hem delija.” (Hadisi ko Muslim)
O tu mo phral ko Islam; ispitindjan li to kalbi, ispitindjan li te dikhe dali tano chisto andre? O kalbi kova so o Allah cherdjale tuke, dali ichereja le chisto? So dikheja andre ko to kalbi? Pheneja, “Dikhava baro melalipe.” A so dikheja panda? Pheneja, “Dikhava kaj mo kalbi tano kalo.” O mo phral, pa so cherdja te ovel adjar kalo to kalbi? Pheneja kaj na djaneja; ama O mo phral, me djanava sose tuke kalo to kalbi. Djanava taro odova so o Pejgamberi (salla’llahu ‘alejhi vessellem) phendja: “Keda jek manush cherela jek losho delo, jek kali tochka pojavinipe ko lesro kalbi; ako posle o manush rodela oprost e Allahestar, I kali tochka nashaldjola; ama ako o manush iranipe pale ko isto odova loshno delo, togash I kali tochka bajrola dji keda o kalbi na ovela skroz kalo; hem akava tano o Raani kova so o Allah phendja (ko Kur’ani): Olengere kalbija tane ucharde loshno deloncar (Raan), sose odova on zarabotindje (Kur’an 83:14).” (Hadisi ko Nasa’I hem Tirmizi)
Pa o tu mo phral, djan kaj to kalbi tano kalo zaradi o loshnipa so cherdjan ko Dunjaluko. O loshnipa cherdjanle te vastencar, te godjaja, hem te kalbeja. Ama tu pucheja tut akana, “Sar shaj mo kalbi te ovel kalo keda me cherava ibadeti?” Ka penavtuke sose , O mo phral, djan kaj o Pejgamberi (salla’llahu ‘alejhi vessellem) phendja: “O delija tane rachunime sprema o nijetija, hem svako ka ovel nagradimo sprema plo nijeti…” (Hadisi ko Buhari hem Muslim)
O tu mo phral, sa to ibadeti tano djabe sose to nijeti nane chisto, hem odolese da to kalbi tano kalo. Ako to nijeti tano iskreno ko Allahesoro Anav, togash sa to ibadeti da ka ovel rachunimo ko Allahesoro Anav, hem preku odova to kalbi ka ovel chisto hem osvetlimo e Allahesere Nureja. Ama to nijeti nane te zadovoline e Allahe, hem te dobine e Allahesoro Mangipe; nego to nijeti tano te istakninetu anglo manusha, o manusha te dikhen tut hem te vacheren kaj tu inan but shukar manush, kaj tu klanineja, kaj tu sadaka deja, kaj tu ibadeti chereja. Ama sa akava tano djabe, sose tu vech pereja ko Shirk. O Allah phenela ko Kur’ani: Chache, o Allah na oprostini o Shirk, ama oprostini kase mangela odova soj pohari taro odova (t.e. o Allah oprostini odolese kova so na cherela Shirk). (Kur’an, Sura an-Nisa (4):116)
Odolese to ibadeti nane priznaimo e Allahestar, hem odolese to kalbi da tano kalo. O Allah phenela bash isavke manusha so isilen ibadeti ama nanelen iskreno nijeti: Ko lengere kalbija isi nambormipa, hem o Allah bajrardja lengoro nambormipa… (Kur’an, Sura el-Bekara (2):10)
Shun shukar akava Hadisi soj prenisini taro o Ebu Hurejre (radijAllahu ‘anhu) kaj o Pejgamberi (salla’llahu ‘alejhi wessellem) phendja: O prvo manush kova so ka ovel vichimo anglo Allah ko Dive e Sudibasoro ka ovel jek manush kova so mulo sar shehidi. O Allah ka sikavi lese sa so dindjale o blagodatija pa posle ka phenel e manushese: So cherdjan akale Mle blagodatencar? Pa o manush ka phenel e Allahese: Borisajlum ko to Anav, ja Allah, dji keda na mulum sar shehidi. O Allah ka phenel lese: Hovaveja! Tu borisajlan te shaj o narodo te phenel tuke kaj inan hrabro, hem adjahare da pendje tutar. Hem posle o Allah ka naredini te bichalen akale manushe ko Djehennemi. Aver manush posle ka ovel vichimo anglo Allah; tano jek manush kova so uchindja o Islam, sikadja averen o djandipa (taro Islam), hem ukuindja o Kur’ani. O Allah akale manushese ka sikavi sa Ple blagodatija so dindjale, hem ka puchelle: So cherdjan akale Mle blagodatencar? O manush ka phenel: Me uchindjum o Islam hem hem sikadjumle averenge, hem ukuindjum o Kur’ani, sa ko to Anav, ja Allah. O Allah ka phenel e manushese: Hovaveja! Tu uchidnjan o Islam te shaj te phenel o narodo kaj tu inan but djando. Hem tu ukuindjan o Kur’ani te shaj o narodo te penel kaj but shukar ukuineja. Hem adjahare da phendje tutar. Hem posle o Allah ka naredini akale manushe da te bichalenle ko Djehennemi. Hem posle ka ovel vichimo aver manush, kova so ine barvalo hem dela ine Sadaka. O Allah akale manushese ka sikavi sa Ple blagodatija so dindjale, hem ka puchelle: So cherdjan akale Mle blagodatencar? O manush ka phenel: Me dindjum Sadaka ko To Anav, ja Allah. O Allah ka phenel e manushese: Hovaveja! Tu dindjan Sadaka te shaj o narodo te phenel kaj inan but shukar manush, kaj deja Sadaka. Hem adjahare da phendje tutar. O Allah posle ka naredini akale da manushe te bichalenle ko Djehennemi. (Hadisi ko Tirmizi, hem Nasa’i)
Pa O mo phral, osvestintut; hem ochistin to nijeti ko to kalbi; se o nijeti shaj te cherel te dobine o Djenneti, a shaj pa te cherel da te dobine o Djehennemi; pa neka ovel to nijeti chisto ko Allahesoro Anav.
Djan kaj o Allah nagradini hem kaznini sprema o nijetija, pa ako chereja jek delo nijeteja te zadovoline e Allahe hem te dobine Olesoro Mangipe, togash o Allah ka nagradinitut. Ama ako chereja jek delo Dunjaluchko buchenge, a na e Allahese; togash tu ka ove panda kaznimo za odova so cherdjan.
O manush na djanela kaj greshini dji keda na pravela pe jacha te dikhel po kalbi andre. Ako lesro kalbi nane chisto togash ov mora te djanel kaj odova tano sebepi lesre melale nijetija. A o nijetija kola so tane melale tane odola Dunjakere nijetija. Pa pazin tut, se o Allah nane te nagradini tut te ibadetese ako nane tut o chisto nijeti. A sar dobinipe o chisto nijeti? O chisto nijeti dobinipe preku Takwa hem djandipa. A soj Takwa? Takwa tano te oveltu dar taro e Allahesiri kazna, te mangele, hem sa to ibadeti te cherele ko Allahesoro anav. A sose valjani tuke djandipa? Sose bizo djandipa nashti te ovel tut chachutni Takwa.
Odova manush nane chachutno Muslimani dji keda na cherela o ibadeti sa ko Allahesoro Anav. Inache perela tano ko munafikija. Ko munafikija sose ov rodela te istakninipe anglo manusha, hem keda neko tano poshukar olestar ov tano lujobomorno; a keda tano ov poshukar ovela tano gordo samchi niko aver nane poshukar olestar. Vazdela baripe ple ibadeteja, e akava manush tano o najloshno taro munafikija. Se ov te veruini chache ko Allah ov nane te vazdel baripe pe djandipaja nego ano po kalbi ka zahvalini e Allahese so isile akava djandipa; nane te istakninipe anglo manusha nego ka ovel ponizno; nane te dikhel levo desno keda klanini ki djamija nego panda ka rovel ko namazi; nane te pravel o djamija ko cher za te dikhenle o narodo sar cherela ibadeti ili pa te shunenle sar ukuini o Kur’ani; nane te beshel televizija te dikhel ko cher ili pa te rasprainipe pe romjaja nego ka cherel ibadeti molindoj e Allahe za oprost, ili pa ka pomozini ko cher pe familija sar so pomozini ine o Pejgamberi (salla’llahu ‘alejhi wesellem) ple familija.
Pa sar odova manush vichinipe Muslimani keda sa so cherela, cherela e narodose, o narodo te dikhelle. E o Allah isi te nagradini isavke manushe sar so zasluzini palo lesoro meribe; hem o Allah vacheri bash o Dive e Sudibasoro: Pa ko odova Dive, nisavo opravdanie nane te ovel prifatimo odolendar so cherdje zulumi; hem nane te ovel lenge dozvolimo te iranenpe (ki Phuv) za da te roden e Allahesoro zadovolstvo (t.e. o Allah ka nagradinilen sar so zasluzindje, hem iako ka roden te iranenpe te cheren ibadeti ko Allahesoro Anav, olenge o Allah nane te dozvolini odova). (Kur’an, Sura Lukman, 30:57)
O az-Zahabi phendja: “Hava sovli ko Allah, kaj o al-Fuzail inele pravo. O manush tano odova kova soj nepravedno upro avera a vacheri kaj olese tani cherdi nepravdina; hala tano harami a vacheri kaj tano bogobojazno; greshniko tano a vacheri kaj tano iskreno; hem rodela djandipa ko Anav e Dunjakoro a vacheri kaj rodela djandipa ko Allahesoro Anav.” (Az-Zahabi, “Siyar a’laam an Nubalaa 8/440)
O Murajja ar-Rabi Ibn Hutaim phendja: “Svako delo kova so nane cherdo ko Allahesoro Anav, topinipe (t.e. topinipe sar mrazo so topinipe ko kam).” (Ibn al-Djavzi,”Sifat as-Safwa”, 3/61)
Murajja ar-Rabi Ibn Hutaim isto phendja: “Me o ar-Rabi uvek icherdjum me shukar delija ki tajnost; ako inema dijek neochekuvano gosto dok ukuinava o Kur’ani, me ine sidjarava odma te ucharav o Kur’ani e shejencar.” (Ibn al-Djavzi,”Sifat as-Safwa”, 3/61)
O Abu Hamza at-Tuma’li phendja kaj o ‘Ali bin al-Husein (radijAllahu ‘anhu) ine phiravi jek torba marencar ko po dumo rachate hem dela ine odova ki sadaka (e chorolenge); pa ov o ‘Ali bin Husein (radijAllahu ‘anhu) phendja tano kaj, “I tajno sadaka cherela te nashaldjol e Allahesiri Holi”. Isto sar o Pejgamberi (salla’llahu ‘alejhi vesellem) so pendja ko jek Sahih Hadisi: “I tajno sadaka cherela te nashaldjol e Allahesiri Holi.”
Komentija